میراث فرهنگی کشف شده در تپه ولیران

دماوند يكي از شهرهاي اسطوره اي و جزو اولين شهرهاي باستاني ايران است كه بنيان آن را به كيومرث پيشدادي منسوب مي كنند . تمامي مورخين اسلامي اين شهر را دومين شهر ساخته شده پس از ري توسط كيومرث دانسته اند

 براساس شواهد و مدارك باستان شناسي منطقه دماوند از دوران پيش از تاريخ شاهد حضور و استقرار انسان در نقاط مختلف آن بوده و در دوران تاريخي نيز از اهميت ويژه اي برخوردار بوده است . بنابر نامه تنسر كه يكي از منابع موثق دوره ساساني است ، دماوند تحت تسلط اشكانيان قرار داشته و جزو قلمرو حكومتي گشنسب شاه ، بوده است و در كارنامه اردشير بابكان اردوان پنجم آخرين پادشاه پارتي براي مقابله با اردشير از سرزمين دماوند درخواست نيرو كرده بود . دوره تاريخي اشكاني كه از 250 قبل از ميلاد آغاز و تا سال 226 ميلادي ادامه يافت ، بيش از ساير سلسله هاي تاريخي ايران دوام داشته است .

خاستگاه اشكانيان در شمال شرق  ايران در منطقه تركمنستان بوده است . اشكانيان توانستند در طي نزديك به 500 سال امپراتوري وسيعي را از شرق تا غرب دنياي باستان بوجود آورند . آنان موفق شدند قلمرو حكومت خود را در زماني كوتاه به سوي غرب گسترش دهند بطوريكه پس از غلبه بر سلوكيان  مرزهاي سياسي خود را تا سوريه ، لبنان و ارمنستان امروزي گسترش دادند . امپراتوري پارت در اين زمان يكي از مهمترين و بزرگترين تمدن هاي آسياي غربي شد و همجواري آن با روم موجب تحولات اساسي در عرصه فرهنگي و هنري آن روزگار گرديد .

بيشترين شناخت از دوره اشكاني حاصل كاوش هاي باستان شناختي است كه در نواحي شرقي و غربي قلمرو امپراتوري اشكاني صورت گرفته است . آثار اين دوره در سرزمين فعلي ايران كمتر يافت شده و اطلاعات  محدود است به كاوش هاي اندك باستان شناسي كه در نقاط مختلف ايران همچون قومس ، قلعه ضحاك ، كوه خواجه و چند منطقه ديگر انجام گرفته است . با كشف آثار ارزشمند يافت شده در منطقه وليران دماوند باب جديدي در عرصه تحقيقات و پژوهش هاي باستان شناسي دوره اشكاني گشوده شده است . آثار نفيس و كم نظير محوطه وليران نقطه عطفي در تحولات باستان شناسي اين دوره تاريخي محسوب مي گردد و مي تواند بعنوان حلقه ارتباطي شرق و غرب امپراتوري اشكاني نقشي اساسي ايفا كرده و خلاء اطلاعاتي  را  نسبت به اين دوره در سرزمين فعلي ايران جبران كند .

كشف يك گور باستاني با شواهد و مدارك قطعي مربوط به اوايل دوره اشكاني از جمله ريتون هاي سفالي منحصر به فرد و دو نمونه سكه مفرغي مربوط به پادشاهي مهرداد دوم (87-124 قبل از ميلاد) بيانگر حضور آنان درمنطقه دماوند مي باشد . علاوه بر گور مزبور تعداد پنج تدفين انساني نيز در پيرامون اين گور شناسايي و مورد كاوش قرار گرفته است .

هيئت كاوش در 25 روز كار كاوش توانست علاوه بر آثار دوره اشكاني شواهدي از دوره ساساني را نيز بدست آورد .